Cevher

Marksizm öncesi felsefede değişebilir somut objeler ve fenomenlerden farklı olarak, hiçbir dönüşüme uğramayan ve bütün varlıkların temelini teşkil eden değişmez ilk ilke; nedeni ve temeli sadece kendinde olan, en genel, en derin öz. İdealizm, Cevher’i Tanrı, evrensel akıl, idea vb. olarak; Panteizm (Bkz: Nikolaus Cusanus; Bruno) doğa ve maddeyle özdeşleşen Tanrı olarak alır. Materyalistler, onu maddi bir şey olarak alırlar. Düalist teoriler (Bkz: Descartes), çift cevher kabul ederler: Cevher fikrine aykırı düşen, her ikisi mutlak eşdeğerli, biri maddi öteki ideal iki cevher. Değişmez, tek-biçimli, homo-jen bir Cevher görüşünü reddeden diyalektik materyalizme göre, sürekli hareket ve sürekli değişme halindeki madde, dünyanın temelidir. Bu kavram daha kesin ve aydınlıktır (Bkz: Dünyanın Birliği ve Çeşitliliği).

Devamı

Coğrafi Çevre

Belirli bir anda sosyal üretim sürecine dahil olan ve gelişmesi için zorunlu ortamı oluşturan canlı ve cansız doğadaki (yeryüzü kabuğu, atmosferin alt tabakaları, su, toprak, flora ve fauna) şeylerin ve fenomenlerin tümü. Top-lumun gelişmesi Coğrafi Çevre’de değişme ve gelişmelere yol açar. Uzak za-manlarda, insanlar doğal yaşam kaynaklarından (yabani bitkiler, hayvanlar, verimli toprak vs.) çok az yararlanırlardı. Zamanla iş araçlarını, madenleri ve kuvvet kaynaklarını da kapsayan doğal zenginlikler daha büyük rol oynamaya başladı. Ülkelerin ve ulusların gelişmesini hızlandıran ya da yavaş-latma eğilimi gösteren Coğrafi Çevre unsurları, üretimin arta kalan ihtiyaçlarına gereken yeterlilikte değildir. Bundan ötürü, insan bu unsurları değişikli-ğe ya da dönüşüme uğratır ve böylece Coğrafi Çevre’nin dönüşüme uğrama-sında en güçlü etken olarak rol oynar. Fakat değişmenin kapsamı, içeriği ve biçimleri sosyal sisteme bağlıdır. Kapitalist toplumda hüküm süren tüketim anarşisi ve rekabet, Coğrafi Çevre’de meydana gelen, toplum için felâketli değişmelerin nedenini teşkil etmese de bu değişmelere araç olan bir şeydir. Ancak sosyalist toplumdadır ki, insanlar "...doğayı ortaklaşa kontrolleri altına alarak... doğayla karşılıklı değişmelerini rasyonel tarzda düzenlerler... bunu da en az enerji harcayarak ve insan doğasına en uygun düşen ve doğaya yakışan şartlar içinde gerçekleştirirler." (K. Marx, Kapital, C.3 s. 800) Sosyalizmin üst evresinin maddi ve teknik temelinin kurulması, halkın iyiliği için Coğrafi Çevre unsurlarından etkili ve plan-yönetim içinde yararlanılmasına dayanır.

Devamı

Coğrafi Determinizm

Coğrafi çevrenin (iklim, kara, nehirler, vs) sosyal gelişmede ana faktör olduğunu ileri süren bir sosyoloji okulu. Tarihe esas olarak natüralistçe ve idealistçe yaklaşım. Coğrafi Determinizm’in ilk olarak Platon ve Aristoteles gibi antik çağ düşünürleri tarafından dinsel ve mitolojik görüşlere karşı savunulmuştur. Montesquieu’nün etkisi altında, 18. yüzyılda ayrı bir düşünce okulu olarak şekillenen Coğrafi determinizm, sosyal fenomenin tanrısal öncel-düzen’e bağımlı olduğu ve onun tarafından desteklenen feodal ideolojiye karşı çıktığı için ilericiydi. Fakat 19. yüzyılda, Buckle’da görüldüğü gibi, sömürgeci yayılmanın ve sosyal eşitsizliğin değişmezliği iddiasını ispat yolunda kullanılmıştır. Nehirleri uygarlığın başlangıcının ve gelişmesinin asıl faktörü olarak açıklayan Meçkinov Teorisi ile Coğrafi Determinizm arasında sıkı bağlılık vardır. Meçkinov’un iddiasına göre, sosyal gelişme, kaçınılmaz olarak tiranlıktan anarşiye doğru gider. Coğrafi okul, emperyalist çağda jeopolitiğin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Devamı